اوبون؛ وقتی ژاپن برای استقبال از نیاکانش به خانه برمی‌گردد

در میانه تابستان، در بسیاری از نقاط ژاپن، شهرها برای چند روز حال‌وهوای متفاوتی پیدا می‌کنند. خانواده‌ها به زادگاه خود برمی‌گردند، به آرامستان‌های خانوادگی سر می‌زنند، مراسم یادبود برگزار می‌کنند و در برخی مناطق شب‌ها در فضای عمومی جمع می‌شوند و با موسیقی سنتی می‌رقصند.

این دوره را اوبون (Obon) می‌نامند؛ آیینی تابستانی که برای بزرگداشت و یادبود نیاکان برگزار می‌شود و در بسیاری از مناطق ژاپن با آیین‌های خانوادگی و جشن‌های محلی همراه است. زمان برگزاری بسته به منطقه متفاوت است، اما در بسیاری از نقاط در میانه ماه اوت قرار دارد. (japan.travel)

اوبون فقط یک جشن نیست.

برای بسیاری از مردم ژاپن، این روزها فرصتی است برای بازگشت به خانه، دیدار خانواده و ارتباط دوباره با گذشته خانوادگی.

در اوبون چه اتفاقی می‌افتد؟

یکی از باورهای سنتی مرتبط با اوبون این است که در این دوره، ارواح نیاکان برای مدتی به دنیای زندگان بازمی‌گردند و با خانواده‌های خود دیدار می‌کنند.

به همین دلیل، خانواده‌ها در بسیاری از مناطق خانه‌ها و آرامگاه‌های خانوادگی را آماده می‌کنند و به یاد درگذشتگان مراسمی برگزار می‌کنند. برخی آیین‌ها شامل روشن کردن آتش یا فانوس‌هایی است که نماد راهنمایی ارواح در آغاز و پایان این دوره هستند.

در بسیاری از مناطق، Bon Odori یا رقص بُن نیز برگزار می‌شود. مردم معمولاً دور یک سازه مرکزی به نام یاغورا (Yagura) جمع می‌شوند و با موسیقی و ریتم طبل‌های سنتی می‌رقصند. این رقص فقط یک اجرای نمایشی نیست؛ مردم محلی و حتی بازدیدکنندگان نیز می‌توانند در آن شرکت کنند. به این ترتیب، آیینی که با یاد درگذشتگان آغاز می‌شود، به یک تجربه کاملاً اجتماعی تبدیل می‌شود.

چرا رقص در مراسمی برای درگذشتگان وجود دارد؟

در نگاه اول شاید عجیب به نظر برسد.

اگر مراسم برای یادبود کسانی است که از دنیا رفته‌اند، چرا بخش مهمی از آن با موسیقی، رقص و جشن همراه است؟

یکی از ویژگی‌های اوبون همین پیوند میان یادبود و زندگی است.

در این آیین، یاد کردن از فرد درگذشته لزوماً به معنای باقی ماندن در غم نیست. خانواده‌ها گرد هم می‌آیند، غذا آماده می‌کنند، خاطرات را زنده می‌کنند و در برخی مناطق در جشن‌های عمومی شرکت می‌کنند.

در واقع، گذشته در اینجا چیزی جدا از زندگی امروز نیست.

مرده‌ها یاد می‌شوند، اما زندگی ادامه پیدا می‌کند.

همین ویژگی باعث شده اوبون در مناطق مختلف، شکل‌های متفاوتی پیدا کند؛ از مراسم آرام خانوادگی و زیارت آرامستان‌ها گرفته تا جشن‌های بزرگ خیابانی با موسیقی و رقص. سازمان گردشگری ژاپن نیز اوبون را یکی از مهم‌ترین آیین‌های تابستانی ژاپن می‌داند که در نقاط مختلف کشور با سنت‌های محلی گوناگون برگزار می‌شود.

فانوس‌هایی که راه بازگشت را نشان می‌دهند

یکی از زیباترین نمادهای اوبون، فانوس و آتش است.

در برخی سنت‌ها، آتش‌هایی در آغاز دوره برای استقبال از ارواح نیاکان روشن می‌شوند که mukaebi نام دارند. در پایان مراسم نیز okuribi یا آتش بدرقه روشن می‌شود تا نمادی برای بازگشت آنها باشد.

در شهر کیوتو، یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها Gozan Okuribi است؛ پنج آتش بزرگ روی کوه‌های اطراف شهر روشن می‌شوند و پایان دوره اوبون را علامت‌گذاری می‌کنند. این آتش‌ها اشکال مشخصی دارند و در شب از نقاط مختلف شهر قابل مشاهده‌اند.

در برخی مناطق نیز فانوس‌های روشن روی آب قرار می‌گیرند.

نور در اینجا فقط یک عنصر تزئینی نیست.

نور نقش یک نماد را دارد: آمدن، ماندن و بدرقه کردن.

چرا Bon Odori اهمیت دارد؟

شاید اگر فقط درباره اوبون بخوانیم، تصور کنیم بخش مهم آن مربوط به رابطه فرد با نیاکان است.

اما Bon Odori نشان می‌دهد که این آیین چطور به یک تجربه جمعی تبدیل می‌شود.

در بسیاری از جشن‌های بُن، مردم به صورت حلقه‌ای دور یاغورا می‌ایستند و حرکت‌های ساده و تکرارشونده رقص را دنبال می‌کنند. حتی کسانی که قبلاً این رقص را انجام نداده‌اند می‌توانند با مشاهده دیگران به جمع بپیوندند.

اینجا یک ویژگی مهم مراسم‌های فرهنگی را می‌توان دید:

فرهنگ فقط چیزی نیست که درباره آن بدانیم؛ چیزی است که انجام می‌دهیم.

رقص، موسیقی، لباس، غذا، حرکت در فضای عمومی و تکرار یک آیین، فرهنگ را از یک مفهوم ذهنی به یک تجربه زنده تبدیل می‌کنند.

اوبون در مناطق مختلف یک شکل ندارد

یکی از نکات مهم درباره اوبون این است که نباید آن را یک مراسم کاملاً یکسان در سراسر ژاپن تصور کرد.

در مناطق مختلف، زمان برگزاری و شکل مراسم متفاوت است. بعضی مکان‌ها بیشتر بر مراسم خانوادگی و مذهبی تأکید دارند و بعضی دیگر جشن‌های عمومی بسیار بزرگ برگزار می‌کنند.

برای نمونه، در توتوری، جشن Shanshan Festival بخشی از مراسم اوبون است و رقص‌های گروهی با چترهای بزرگ و زنگ‌های کوچک برگزار می‌شود. هزاران نفر در این رقص‌ها مشارکت می‌کنند.

در گوژو نیز جشن Gujo Odori که بیش از ۴۰۰ سال قدمت دارد، از ژوئیه تا سپتامبر ادامه پیدا می‌کند و اوج آن در دوره اوبون است. رقص‌ها در بعضی شب‌ها تا طلوع آفتاب ادامه دارند.

بنابراین اوبون یک مراسم واحد و ثابت نیست.

یک سنت مشترک است که هر منطقه آن را با زبان فرهنگی خودش بازآفرینی کرده است.

چرا شناخت آیین‌های فرهنگی مهم است؟

سلامت فرهنگی فقط به این معنا نیست که درباره فرهنگ خودمان اطلاعات داشته باشیم.

بخشی از آن به این مربوط است که آیا با ریشه‌ها، داستان‌ها، آیین‌ها و اجتماعاتی که به زندگی ما معنا می‌دهند ارتباط داریم یا نه.

اوبون نمونه‌ای جالب از این فرایند است: آیینی که گذشته را به حال وصل می‌کند، خانواده را دوباره کنار هم می‌آورد و یک خاطره فردی را به تجربه‌ای جمعی تبدیل می‌کند.

شاید به همین دلیل، مراسم‌های فرهنگی در جوامع مختلف فقط برای سرگرمی یا حفظ سنت برگزار نمی‌شوند.

آنها به ما یادآوری می‌کنند که زندگی هر فرد بخشی از یک داستان بزرگ‌تر است؛ داستانی که پیش از او شروع شده و بعد از او نیز ادامه پیدا می‌کند.

و شاید پیام اوبون را بتوان در یک جمله خلاصه کرد:

بعضی فرهنگ‌ها گذشته را پشت سر نمی‌گذارند؛ هر سال برای چند روز، آن را دوباره به زندگی دعوت می‌کنند.