میکروبیوم روده؛ عضو فراموش‌شده بدن

سال‌ها تصور می‌شد روده فقط وظیفه هضم غذا را بر عهده دارد، اما پژوهش‌های دو دهه اخیر نشان داده‌اند که درون روده انسان تریلیون‌ها میکروارگانیسم زندگی می‌کنند که مجموع آن‌ها میکروبیوم روده نام دارد. این جامعه پیچیده از باکتری‌ها، قارچ‌ها، ویروس‌ها و سایر میکروب‌های مفید، آن‌قدر در سلامت انسان نقش دارد که برخی دانشمندان از آن با عنوان «عضو فراموش‌شده بدن» یاد می‌کنند.

میکروبیوم روده دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟ میکروبیوم تنها در هضم غذا نقش ندارد. این میکروارگانیسم‌ها بسیاری از فرآیندهای حیاتی بدن را تنظیم می‌کنند، از جمله: -کمک به هضم فیبرهای غذایی و تولید اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر که منبع انرژی سلول‌های روده هستند. -آموزش و تنظیم سیستم ایمنی و کاهش احتمال واکنش‌های التهابی نامناسب. -تولید برخی ویتامین‌ها مانند ویتامین K و تعدادی از ویتامین‌های گروه B. -محافظت از روده در برابر رشد میکروب‌های بیماری‌زا. -برقراری ارتباط با مغز از طریق محور «روده–مغز» و تأثیر بر خلق‌وخو، استرس و عملکرد شناختی.

وقتی تعادل میکروبیوم به هم می‌خورد ترکیب میکروبیوم در طول زندگی دائماً تغییر می‌کند. رژیم غذایی نامناسب، مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها، کمبود خواب، استرس مزمن، مصرف زیاد غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و کاهش فعالیت بدنی می‌توانند این تعادل را بر هم بزنند؛ وضعیتی که به آن دیس‌بیوز (Dysbiosis) گفته می‌شود.

مطالعات نشان داده‌اند که دیس‌بیوز با افزایش خطر بیماری‌هایی مانند چاقی، دیابت نوع ۲، بیماری‌های التهابی روده، برخی بیماری‌های قلبی–عروقی و حتی اختلالات خلقی ارتباط دارد. البته باید توجه داشت که در بسیاری از این بیماری‌ها هنوز مشخص نیست تغییر میکروبیوم علت بیماری است یا پیامد آن؛ بنابراین رابطه مشاهده‌شده همیشه به معنای علت و معلول نیست.

چگونه از میکروبیوم روده محافظت کنیم؟ خبر خوب این است که میکروبیوم نسبت به سبک زندگی بسیار پاسخگو است و حتی طی چند هفته می‌تواند تغییرات مثبتی نشان دهد. -مصرف روزانه انواع سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات و غلات کامل برای تأمین فیبر. -استفاده منظم از غذاهای تخمیری مانند ماست، کفیر یا سایر محصولات تخمیرشده در صورت سازگاری با شرایط فرد. -محدود کردن غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و نوشیدنی‌های بسیار شیرین. -پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها. -خواب کافی، فعالیت بدنی منظم و مدیریت استرس.