شاید آرام‌تر شدن ذهن، از یک مداد شروع شود

چرا دوباره نقاشی‌کردن، خط‌خطی‌کردن و کشیدن شکل‌های ساده در شبکه‌های اجتماعی محبوب شده است؟ در سال‌های اخیر، هم‌زمان با بیشتر شدن صحبت‌ها درباره «تنظیم سیستم عصبی»، فعالیت‌هایی مثل doodling، طراحی آزاد و هنر‌درمانی هم دوباره مورد توجه قرار گرفته‌اند. ایده اصلی ساده است: وقتی ذهن برای مدت طولانی درگیر فشار، نگرانی و محرک‌های مختلف است، گاهی یک فعالیت ساده و متمرکز می‌تواند فرصتی برای فاصله گرفتن از این چرخه ایجاد کند.

وقتی زندگی مدام روی حالت هشدار است

رینا لومباردی، هنردرمانگر و بنیان‌گذار Florida Art Therapy Services، معتقد است بخشی از فشاری که امروز تجربه می‌کنیم، از محیط دائماً محرک اطرافمان می‌آید. او به شرایط اقتصادی و اجتماعی پراسترس و همچنین نقش تلفن‌های هوشمند اشاره می‌کند؛ دستگاه‌هایی که با اعلان‌ها و طراحی‌های مبتنی بر «بازی‌وارسازی» دائماً توجه ما را به خود جلب می‌کنند و ما را در وضعیت آماده‌باش نگه می‌دارند. از نگاه او، وقتی این محرک‌ها به‌طور مداوم در زندگی حضور دارند، پیدا کردن فعالیت‌هایی که بتوانند توجه ما را از این جریان جدا کنند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

نقاشی قرار نیست شاهکار باشد

یکی از نکات مهم در صحبت‌های لومباردی این است که ارزش نقاشی لزوماً به نتیجه نهایی آن وابسته نیست. قرار نیست چیزی زیبا، حرفه‌ای یا قابل نمایش خلق شود. در واقع، تمرکز بر خطوط، حرکت دست، شکل‌ها و خودِ فرایند می‌تواند مهم‌تر از تصویری باشد که در پایان روی کاغذ باقی می‌ماند. یک نقاشی ساده، چند خط بی‌هدف یا حتی شکل‌های هندسی هم می‌توانند همان فرایند درگیرشدن با فعالیت را ایجاد کنند.

این نگاه، نقاشی را از یک «کار هنری» به یک تجربه تبدیل می‌کند؛ تجربه‌ای که در آن برای چند دقیقه لازم نیست چیزی را حل کنیم، تصمیم بزرگی بگیریم یا حتی خوب عمل کنیم. فقط باید حضور داشته باشیم و کاری را انجام دهیم.

حتی چیزی که بلد نیستی، می‌تواند مفید باشد

نکته جالب دیگری که لومباردی مطرح می‌کند این است که برای بعضی افراد، خودِ نقاشی ممکن است در ابتدا راحت نباشد. کسی که مدام به این فکر می‌کند «من نقاش خوبی نیستم» شاید حتی هنگام کشیدن یک خط ساده هم احساس فشار کند. اما مواجه شدن با چنین حس ناراحتی و ادامه دادن فعالیت می‌تواند به چیزی منجر شود که لومباردی آن را «تحمل پریشانی» یا distress tolerance می‌نامد؛ یعنی توانایی ماندن با یک تجربه ناخوشایند بدون اینکه بلافاصله از آن فرار کنیم. از دید او، اجتناب یکی از عواملی است که می‌تواند استرس مزمن را تقویت کند.

در این نگاه، نقاشی فقط ابزاری برای آرام‌شدن نیست؛ می‌تواند تمرینی کوچک برای ماندن، توجه کردن و تحمل کردن باشد.

ده دقیقه؛ نه بیشتر، نه کامل‌تر

شواهد موجود هنوز به ما نمی‌گویند که دقیقاً چه مدت نقاشی‌کردن لازم است تا احساس آرامش ایجاد شود. در مقاله واشنگتن پست به یک مطالعه کوچک در سال ۲۰۱۶ اشاره شده که در آن ۴۵ دقیقه فعالیت هنری با کاهش کورتیزول همراه بود؛ اما همان مقاله تأکید می‌کند که برای یک فعالیت کوتاه‌تر، لازم نیست حتماً یک جلسه طولانی داشته باشیم. حتی چند دقیقه طراحی می‌تواند برای قطع موقت چرخه افکار و کاهش استرس لحظه‌ای مفید باشد.

به همین دلیل، «۱۰ دقیقه» بیشتر از آنکه یک عدد جادویی باشد، یک زمان واقع‌بینانه است؛ آن‌قدر کوتاه که تبدیل به یک وظیفه سنگین نشود و آن‌قدر طولانی که ذهن فرصت کند برای چند دقیقه روی یک فعالیت مشخص متمرکز بماند.

شاید موضوع، نقاشی نباشد

لومباردی تأکید می‌کند که همه افراد به یک رسانه هنری واکنش یکسانی ندارند. برای یک نفر نقاشی ممکن است بهترین راه برای غرق‌شدن در فرایند باشد، برای فرد دیگری کار با گل یا یک شکل دیگر از هنر. آنچه اهمیت دارد، پیدا کردن رسانه‌ای است که بتواند فرد را واقعاً در فرایند درگیر کند.

این دیدگاه با رویکرد حرفه‌ای خود او نیز هماهنگ است. لومباردی در معرفی روش کاری‌اش می‌گوید از مداخلات هنری و بازی‌محور برای کمک به افراد در شناخت، آگاهی و درک تجربه‌هایشان استفاده می‌کند؛ یعنی هنر در اینجا صرفاً وسیله‌ای برای تولید یک اثر نیست، بلکه می‌تواند راهی برای ارتباط متفاوت با تجربه درونی باشد.

یک کاغذ سفید که از تو چیزی نمی‌خواهد

شاید جذابیت نقاشی در زمانه‌ای که تقریباً همه‌چیز با سرعت، عملکرد و نتیجه سنجیده می‌شود، دقیقاً همین باشد. یک کاغذ از تو نمی‌خواهد سریع‌تر جواب بدهی. اعلان نمی‌فرستد، امتیاز نمی‌دهد و از تو نمی‌خواهد چیزی را کامل کنی.

گاهی چند دقیقه کشیدن چند خط، رنگ‌کردن یک صفحه یا نقاشی‌کردن بدون هدف مشخص، می‌تواند فرصتی باشد برای اینکه توجهت را از بیرون پس بگیری و برای مدتی کوتاه به خودِ فرایند برگردانی. نقاشی قرار نیست مشکلات زندگی را حل کند؛ اما ممکن است برای چند دقیقه، فضای ذهنی متفاوتی برای مواجهه با آنها ایجاد کند.

و شاید همین، برای یک استراحت واقعی کافی باشد.

منبع اصلی: Danielle Zickl, The Washington Post, “How 10 minutes of drawing can reset your nervous system,” 13 August 2026