تکرار تصمیم‌ها و رفتارهای مغز

پژوهشی جدید نشان می‌دهد تصمیم‌ها و رفتارهایی که بارها تکرار می‌کنیم، فقط به شکل‌گیری عادت منجر نمی‌شوند؛ بلکه می‌توانند برداشت ما از ارزش یک انتخاب را نیز تغییر دهند. به این معنا که وقتی بارها یک گزینه را انتخاب می‌کنیم، ممکن است به مرور آن را بهتر و مطلوب‌تر از گزینه‌های جدید ببینیم، حتی اگر انتخاب‌های دیگری نیز بتوانند گزینه مناسبی باشند.

مغز چگونه از انتخاب‌های قبلی استفاده می‌کند؟

معمولاً تصور می‌کنیم هنگام تصمیم‌گیری، گزینه‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه می‌کنیم و در نهایت بهترین مورد را انتخاب می‌کنیم. اما مغز همیشه چنین فرآیند پرهزینه‌ای را طی نمی‌کند. در بسیاری از موقعیت‌ها، تجربه‌های قبلی به‌عنوان نوعی میان‌بر ذهنی مورد استفاده قرار می‌گیرند. پژوهشگران دانشگاه صنعتی درسدن آلمان برای بررسی این موضوع، مجموعه‌ای از آزمایش‌های تصمیم‌گیری را مورد مطالعه قرار دادند. این بررسی شامل ۹ آزمایش جدید و ۶ مجموعه‌داده پیشین بود و در مجموع اطلاعات بیش از ۷۰۰ شرکت‌کننده را دربرمی‌گرفت. محققان بررسی کردند افراد چگونه ارزش گزینه‌های مختلف را یاد می‌گیرند و پس از آن، هنگام مواجهه با انتخاب‌های جدید چگونه تصمیم می‌گیرند. نتایج نشان داد افراد تمایل قابل‌توجهی دارند انتخاب‌هایی را که قبلاً انجام داده‌اند دوباره تکرار کنند؛ حتی زمانی که شرایط تغییر کرده باشد یا گزینه دیگری از نظر منطقی انتخاب مناسب‌تری به نظر برسد.

آشنایی چگونه ارزش یک انتخاب را تغییر می‌دهد؟

نکته مهم پژوهش این است که تکرار یک انتخاب تنها احتمال انتخاب دوباره آن را افزایش نمی‌دهد. به نظر می‌رسد خودِ تکرار می‌تواند ارزیابی ذهنی فرد از آن گزینه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. برای مثال، فردی را تصور کنید که در خریدهای روزانه همیشه یک برند مشخص را انتخاب می‌کند. پس از مدتی ممکن است همان محصول را نه‌تنها آشناتر، بلکه باکیفیت‌تر یا مناسب‌تر از گزینه‌های دیگر ارزیابی کند؛ حتی اگر تفاوت واقعی قابل‌توجهی میان محصولات وجود نداشته باشد. در این حالت، تجربه قبلی به بخشی از فرآیند ارزش‌گذاری تبدیل می‌شود. بنابراین ممکن است بخشی از ترجیحات ما نه صرفاً بر اساس مقایسه ویژگی‌های گزینه‌ها، بلکه بر اساس این شکل بگیرد که قبلاً چه چیزی را انتخاب کرده‌ایم.

چرا مغز به انتخاب‌های قبلی برمی‌گردد؟

یکی از دلایل احتمالی این رفتار، کاهش هزینه شناختی تصمیم‌گیری است. بررسی مداوم تمام گزینه‌های موجود به زمان و منابع ذهنی نیاز دارد. در مقابل، استفاده از تجربه‌های قبلی می‌تواند فرآیند تصمیم‌گیری را سریع‌تر و ساده‌تر کند. اگر انتخابی در گذشته نتیجه مطلوبی داشته باشد، مغز می‌تواند آن تجربه را به‌عنوان اطلاعاتی مفید برای موقعیت‌های بعدی در نظر بگیرد. به همین دلیل، انتخاب قبلی ممکن است در موقعیت‌های مشابه نسبت به گزینه‌های ناشناخته مزیت پیدا کند. این سازوکار در بسیاری از رفتارهای روزمره دیده می‌شود؛ از انتخاب غذا و خرید گرفته تا مسیر رفت‌وآمد، نحوه انجام کارها و حتی برخی الگوهای سبک زندگی.

وقتی عادت، جای مقایسه را می‌گیرد.

تکیه بر تجربه‌های قبلی همیشه چیز بدی نیست. بسیاری از عادت‌ها به ما کمک می‌کنند بدون صرف انرژی ذهنی زیاد، کارهای روزمره را انجام دهیم. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که یک انتخاب آشنا صرفاً به دلیل تکرار، بهتر از گزینه‌های دیگر به نظر برسد. در چنین شرایطی ممکن است فرد دیگر گزینه‌های جدید را با دقت کافی بررسی نکند. انتخابی که زمانی بر اساس یک ارزیابی منطقی انجام شده، می‌تواند به مرور به یک انتخاب خودکار تبدیل شود. به همین دلیل، برخی ترجیحات پایدار ما ممکن است بیش از آنکه نتیجه یک مقایسه مداوم باشند، حاصل تکرار تصمیم‌های گذشته باشند.